Kaszuba A, Kuchciak-Brancewicz M. Atopowe zapalenie skóry. In: Dermatologia dziecięca w pytaniach i odpowiedziach. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2019: 63–85. Nowicki R, Trzeciak M, Wilkowska A, et al. Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest chorobą przewlekłą nawracającą. Często występuje u niemowląt i dzieci. Czy da się jemu zapobiec i jak leczyć? silny świąd – nasila się wieczorem i nocą bardzo sucha skóra grudki na skórze zaczerwienienia pęcherzyki wypryski wysięk swędzące ranki łuszczenie skóry. Atopowe zapalenie skóry u niemowląt i małych dzieci Atopowe zapalenie skóry albo inaczej skaza białkowa to bardzo powszechna dolegliwość wśród niemowląt i małych dzieci - alergików. Pierwsze objawy można zaobserwować już ok. 6 tygodnia życia dziecka Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła choroba zapalna skóry, o podłożu alergicznym, wykazująca w dużym stopniu charakter dziedziczny. U chorych na AZS zewnętrzna warstwa skóry nie funkcjonuje prawidłowo, komórki naskórka nie przylegają ściśle do siebie, co sprawia że przez skórę łatwo wnikają w głąb naszego organizmu Do objawów APZS należą: silny świąd i związane z nim uporczywe drapanie się zwierzęcia, wyłysienia, intensywne wylizywanie się, zaczerwienienie skóry, wypryski, grudki zapalne. Dodatkowym problemem, oprócz samych zmian skórnych, są ranki tworzące się na skutek drapania się i intensywnego wylizywania, a nawet wygryzania sierści W procesie diagnostycznym nie robi się szczegółowych badań, nie trzeba pobierać wycinków do badania histopatologicznego - atopowe zapalenie skóry diagnozuje się na podstawie objawów. Jeżeli maluch skarży się na uczucie świądu, zmiany występują w typowej dla AZS lokalizacji, jeżeli ktoś w rodzinie zmaga się z atopią, a zmiany Między 3. tygodniem życia a 3. miesiącem życia u dziecka może pojawić się łojotokowe zapalenie skóry. Przypadłość jest często mylona z atopowym zapaleniem skóry, którego tak bardzo obawiają się mamy. Pediatra wytłumaczyła nam, że atopowe zapalanie skórne pojawia się dopiero pom3. Miesiącu życia. Wazelina ratunkiem w atopowym zapaleniu skóry u dzieci. Zwyczajna i tania wazelina kosmetyczna jest lepsza niż drogie maści. Stosowana u niemowląt przez pierwsze sześć miesięcy życia może uchronić je przed atopowym zapaleniem skóry - twierdzą naukowcy ze Stanów Zjednoczonych. 24 proc. dzieci odczuwa różnego rodzaju dolegliwości U niemowląt może dochodzić do zakażeń gronkowcowych, takich jak ropnie mnogie niemowląt lub rzadszy zespół oparzeniowy pochodzenia gronkowcowego. Częstą dermatozą wieku dziecięcego jest atopowe zapalenie skóry (AZS), charakteryzujące się uszkodzeniem bariery naskórkowej oraz częstymi nadkażeniami bakteryjnymi. Bakteryjne zapalenie skóry – liszajec Liszajec jest powszechnym i wysoce zaraźliwym, bakteryjnym zapaleniem skóry. Najczęściej występuje u niemowląt i małych dzieci. Stan podobnie jak poprzedni, jest wywołany przez paciorkowiec beta-hemolizujący (Streptococcus pyogenes) i gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus). sGLKC2K. Atopowe zapalenie skóry, nazywane również egzemą, świerzbiączką, bądź wypryskiem atopowym, to zapalna choroba skóry powodująca niezwykle uporczywe swędzenie. Atopowe zapalenie skóry dotyka z reguły dzieci pomiędzy trzecim a szóstym miesiącem życia. Uciążliwe objawy tego schorzenia najczęściej mijają samoistnie, mniej więcej po ukończeniu piątego roku życia. Niekiedy zdarzają się jednak przypadki, kiedy choroba ta towarzyszy pacjentowi przez całe jego życie. Cechą charakterystyczną atopowego zapalenia skóry są dość częste nawroty choroby. U osób chorujących na skazę białkową bardzo często stwierdza się podwyższony poziom przeciwciał IgE odpowiedzialnych za reakcje alergiczne. Atopowe zapalenie skóry bardzo często przebiega bowiem wraz z alergią. Z przeprowadzanych badań wynika, że choroba ta dotyka nawet 20% dzieci na całym świecie. Przyczyny i objawy atopowego zapalenia skóry Atopowe zapalenia skóry u niemowląt może mieć różne przyczyny. Jak wspomniano już wcześniej – choroba ta bardzo często przebiega wraz z alergią i ma podłoże genetyczne. Do czynników nasilających objawy egzemy należy zaliczyć przede wszystkim stres oraz nadmierne wysuszenie skóry. Powszechnie twierdzi się również, iż atopowe zapalenie skóry u niemowląt to choroba po części psychosomatyczna. Wynika to z faktu, iż wystąpienie choroby jest z reguły poprzedzone jakimś mocno stresującym przeżyciem. Tego rodzaju stan zapalny skóry u dzieci bardzo często mylony jest z rumieniem, pokrzywką, a także różyczką. Choroba ta nie jest jednak trudna do rozpoznania. Pierwsze zmiany skórne pojawiają się na policzkach oraz na główce niemowlaka. Skóra jest wówczas mocno zaczerwieniona. Niekiedy mogą pojawić się także drobne grudki. Objawy są na tyle uciążliwe, że małe dziecko nie może powstrzymać się od drapania, co przyczynia się do dodatkowego podrażnienia jego skóry. W przypadku starszych dzieci charakterystyczne zmiany pojawiają się przede wszystkim w zgięciach łokci, kolan oraz na pośladkach. W ostrzejszym przebiegu choroby mogą tworzyć się nadżerki, grudki oraz pęcherzyki. Objawy atopowego zapalenia skóry dotyczą również snu dziecka. Niemowlaki bardzo często cierpią wówczas na bezsenność. Leczenie choroby Leczenie atopowego zapalenia skóry w przypadku niemowlaków polega w głównej mierze na unikaniu czynników, które powodują podrażnienie skóry. Niezwykle istotna jest oczywiście właściwa pielęgnacja skóry. W codziennych czynnościach higienicznych należy zatem używać specjalnych środków hipoalergicznych, lotionów, balsamów oraz oliwek przeznaczonych do skóry atopowej. Odzież powinna być prana oraz płukana w specjalnych proszkach i płynach dla niemowląt. Jeżeli zmiany skórne są nasilone, zaleca się stosowanie leków antyhistaminowych, które w dłuższym okresie przyjmowania znacząco ograniczają nawroty choroby. Niekiedy leczenie wspomagane jest także specjalnymi maściami sterydowymi, bądź inhibitorami kacyneuryny. Sa to jednak bardzo drogie preparaty. Ciężkie przypadki atopowego zapalenia skóry leczy się za pomocą fototerapii, a w przypadku zdiagnozowanej alergii można zastosować odczulanie. Zobacz też: Atopowe zapalenie skóry u dzieci. 5 - 6 miesięcy Atopowe zapalenie skóry u dzieci, czyli AZS, to przewlekła choroba o podłożu alergicznym, która objawia się zazwyczaj silnym swędzeniem oraz suchością skóry. AZS najczęściej jest dolegliwością niemowląt oraz dzieci poniżej 12. roku życia. Sprawdź, jak sobie z nią poradzić! 5min. czytania Czer 7, 2019 Atopowe zapalenie skóry u dziecka rozpoznawane jest zwykle już we wczesnym okresie dzieciństwa. AZS ma charakter przewlekły i może nawracać nawet po dłuższym okresie bezobjawowym, co ma np. związek z sezonowym występowaniem alergii. Maluszek z AZS może mieć problemy ze snem, bywa płaczliwy i rozdrażniony. Podpowiadamy, jak postępować, gdy pojawi się choroba i w jaki sposób rozszerzać dietę dziecka oraz pielęgnować skórę z AZS. Atopowe zapalenie skóry – objawy Atopowe zapalenie skóry należy do alergicznych i zapalnych chorób skóry. Dolegliwość jest związana z uczuleniem na substancje, które znajdują się w środowisku zewnętrznym, czyli na tzw. alergeny. Choroba ma podłoże genetyczne, co oznacza, że jeśli rodzice dziecka cierpią na choroby alergiczne, istnieje bardzo duże ryzyko wystąpienia AZS także u maluszka. Chorobę można rozpoznać po występujących stanach zapalnych skóry w różnych częściach ciała, np. na twarzy, dłoniach, główce, karku i szyi dziecka. W niektórych przypadkach charakterystyczne zaczerwienienia mogą pojawić się także na łokciach, kolanach i nadgarstkach. Skóra atopowa, czyli jaka? Skóra dziecka z AZS może się łuszczyć, swędzi, jest zaczerwieniona. W ostrej fazie AZS mogą występować nawet ogniska rumieniowe, zmiany skórne w postaci grudek, pęcherzyków i nadżerek. Ranki na skórze są narażone na zakażenia bakteryjne spowodowane przez gronkowce i paciorkowce. Jeżeli zauważysz na ciele dziecka pęcherzyki i zaczerwienienia, nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Jak wykryć AZS? Występowanie AZS u dzieci można potwierdzić, wykonując badanie krwi lub alergiczne testy punktowe (wykonuje się je powyżej 4. roku życia). Dokładna analiza laboratoryjna pozwala stwierdzić podwyższone poziomy immunoglobuliny E (przeciwciała klasy IgE). To oznacza, że układ immunologiczny maluszka wytwarza przeciwciała w odpowiedzi na obecność alergenów zawartych w pokarmach (np. białka mleka krowiego i białka jaja kurzego) oraz wdychanych wraz z powietrzem (pyłki drzew, traw, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pleśń). Dochodzi w ten sposób do tzw. reakcji alergicznej. Ważną rolę w powstawaniu zmian zapalnych na skórze odgrywa również układ hormonalny i nerwowy. Postępowanie przy atopowym zapaleniu skóry Jeżeli zauważysz wczesne objawy AZS u dziecka, na podstawie obserwacji maluszka spróbuj ustalić, jakie alergeny je wywołują i postaraj się ograniczyć kontakt maluszka z tymi czynnikami. Zdarza się, że atopowe zapalenie skóry u niemowląt nasila np. zmiana proszku do prania, stosowanie ubranek z wełny lub wprowadzanie nowych kosmetyków do pielęgnacji. Gdy pojawi się AZS, można walczyć z jego objawami na kilka sposobów. Po pierwsze należy odpowiednio pielęgnować skórę dziecka, wykorzystując dobrane do potrzeb specjalistyczne kosmetyki (tzw. kosmeceutyki). Stosować można także metody farmakologiczne – np. przepisane przez lekarza leki przeciwhistaminowe i przeciwzapalne, specjalne kremy i maści na receptę. Zaleca się także wprowadzenie odpowiedniej diety. Jak pielęgnować skórę dziecka z AZS? W AZS szczególną rolę odgrywa właściwa pielęgnacja wrażliwej skóry dziecka. Należy regularnie nawilżać i natłuszczać skórę maluszka specjalnymi preparatami zwanymi emolientami. Zaleca się stosowanie produktów o pH 5,5 (specjalne emulsje do kąpieli, szampony i balsamy do skóry atopowej), które łagodzą swędzenie. Kąpiele dziecka z AZS powinny być krótkie (około 5 minut), ponieważ woda dodatkowo wysusza skórę. Po kąpieli należy unikać mocnego wycierania, aby nie uszkodzić delikatnej skóry. O wiele lepiej jest osuszyć ciało dziecka, lekko dotykając je ręcznikiem. Maluszka z atopowym zapaleniem skóry należy ubierać w przewiewną odzież, wybierając ubrania bez podrażniających włókien (np. zrobionych z wełny i nieprzepuszczalnych tworzyw sztucznych). Dieta eliminacyjna przy atopowym zapaleniu skóry Około połowa niemowląt i małych dzieci z AZS wykazuje także nietolerancję na niektóre pokarmy, co może nasilać zmiany na skórze. Najczęstszymi alergenami pokarmowymi są: mleko krowie, jaja kurze i orzechy. Dla łagodzenia objawów alergii ważna jest odpowiednia dieta eliminacyjna bez alergenów pokarmowych, na które jest uczulone Twoje dziecko. Dieta eliminacyjna powinna być jednak wprowadzona tylko po zaleceniu lekarza. Pamiętaj, że dieta przy atopowym zapaleniu skóry nie powinna wykluczać produktów na wszelki wypadek. Eliminuj tylko te składniki, które u dziecka nasilają objawy AZS. Rozszerzanie diety dziecka z AZS Pamiętaj, aby u dziecka z AZS nie opóźniać rozszerzania diety. Już po 4. miesiącu życia możesz zacząć wprowadzać do jadłospisu maluszka pierwsze przeciery warzywne, a potem owocowe. Nowe składniki diety włączaj pojedynczo, bacznie obserwując reakcję dziecka. Przerwa między jedną a drugą nowością w menu powinna trwać 3-4 dni. Nestlé Sinlac na specjalne potrzeby żywieniowe Gdy zaczniesz serwować dziecku pierwsze produkty zbożowe, warto sięgnąć po Nestlé Sinlac – specjalny produkt zbożowy dla dzieci na diecie eliminacyjnej, który nie zawiera białka mleka krowiego i laktozy, glutenu ani soi. Produkt ten pomoże Ci skomponować smaczny i pełnowartościowy jadłospis dla Twojego dziecka na diecie eliminacyjnej tak, by maluszek otrzymywał każdego dnia wszystkie składniki, których potrzebuje. Dołącz do programu Zyskaj pełen dostęp do wszystkich benefitów! DARMOWE PRÓBKI Odbierz bezpłatne próbki NAN OPTIPRO® Plus 2 HMO. KONKURSY Weź udział w konkursach i wygrywaj nagrody. TESTOWANIA PRODUKTÓW Wypróbuj produkty Nestlé dla niemowląt i małych dzieci. STREFA EKSPERTA Zadaj pytanie naszym ekspertom i uzyskaj darmową poradę. Atopowe zapalenie skóry (AZS) to choroba charakteryzująca się świądem skóry, suchością, zaczerwienieniem i występowaniem wykwitów (np. grudek czy nadżerek). Co powoduje AZS? Jak rozpoznać chorobę u dziecka? Jak leczyć? Atopowe zapalenie skóry daje nieoczywiste objawy Tematem atopowego zapalenia skóry zainteresowałam się w momencie, gdy okazało się, że moje dziecko ma AZS, co ujawniło się najpierw przy rozpoznaniu alergii na białko mleka krowiego, a później przy rozszerzaniu diety. Atopowe zapalenie skóry jest chorobą podstępną. Czasami objawy są nagłe, a czasem stopniowo się rozwijają. Niekiedy objawy są nieoczywiste, np. kolka, problemy z wypróżnieniem, szorstka skóra na rączkach czy tułowiu – trzeba więc dociekać, czy to AZS czy może coś innego. Z drugiej strony może zdarzyć się też nagły, ewidentny „wyrzut” łuszczących się i zaognionych plam, które mocno swędzą – wówczas wiadomo, że mamy do czynienia z AZS, ale i tak warto zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku udać się do dermatologa, aby obejrzał i zdiagnozował dziecko. Chciałabym przy tym zaznaczyć, że pójście z takim problemem do pediatry nie zawsze będzie oznaczać trafną diagnozę, gdyż lekarz pediatra nie jest specjalistą od zmian skórnych – może podpowiedzieć coś, zasugerować, ale i tak zapewne odeśle Was do alergologa i dermatologa. Warto więc przy takich zmianach od razu zapisać się nie tylko do lekarza pediatry, ale i do dermatologa (najlepiej, aby był też alergologiem). W naszym przypadku to właśnie wizyta dermatologa-alergologa (po wizytach u dwóch różnych pediatrów) sprawiła, że problemy skórne, z którymi walczyliśmy długo, zniknęły niemal w mgnieniu oka i dostaliśmy szereg wytycznych, jak unikać kolejnych wyrzutów choroby i zidentyfikować alergen. Czym jest atopowe zapalenie skóry? Atopowe zapalenie skóry to choroba przewlekła, która ma okresy zaostrzeń i remisji. Jej cechą charakterystyczną jest uporczywy świąd skóry, zaczerwienienie oraz występowanie różnych zmian skórnych. Za rozwój AZS odpowiedzialnych jest wiele czynników. To mechanizmy genetyczne, zaburzenia w sferze immunologicznej, uszkodzenia bariery naskórka, zachwianie naturalnej równowagi mikrobiologicznej skóry, a także multum czynników środowiskowych. AZS występuje średnio u 10-15% dzieci, a ponad połowę rozpoznań określa się przed ukończeniem 1. roku życia (a 90% przed 5. rokiem życia). Ponadto u 5-20% osób atopowe zapalenie skóry nie znika i jest aktywne nadal w wieku dorosłym. Występowanie AZS jest częstsze w krajach lepiej rozwiniętych i uprzemysłowionych, a także aż 3-krotnie wyższe w miastach. Ponadto w ciągu ostatniego 50-lecia zachorowalność znacznie wzrosła. Co ważne, AZS może współistnieć z innymi chorobami, np. alergią pokarmową, astmą czy alergicznym nieżytem nosa. Jak wygląda atopowe zapalenie skóry? Zdjęcia Poniżej przedstawiam zdjęcie AZS w aktywnej fazie u mojej córki, a także kilka zdjęć znalezionych na różnych forach, prezentujących skórę dotkniętą atopowym zapaleniem. Atopowe zapalenie skóry u mojej córki Atopowe zapalenie skóry - zdjęcie 1 Atopowe zapalenie skóry - zdjęcie 2 Atopowe zapalenie skóry - zdjęcie 3 Atopowe zapalenie skóry - zdjęcie 4 Przyczyny atopowego zapalenia skóry u dziecka Jak już wspomniałam, przyczyn atopowego zapalenia skóry jest naprawdę dużo – jest to choroba wieloczynnikowa. Czasami przyczyn może być kilka u jednego dziecka – więc wyeliminowanie jednej wcale nie gwarantuje, że nie dojdzie do remisji choroby. W naszym przypadku do tej pory zdiagnozowaliśmy zarówno czynnik genetyczny, jak i środowiskowy. Oto możliwe czynniki powodujące rozwój atopowego zapalenia skóry u dziecka. 1. Genetyczne przyczyny AZS Dzieci, których rodzice są obciążeni atopią (czyli rozpoznano u nich AZS, alergię pokarmową, astmę czy alergiczny nieżyt nosa), mają większe ryzyko rozwoju AZS. Są bowiem pewne grupy genów, których zaburzenia odpowiadają za wystąpienie atopowego zapalenia skóry (to geny kodujące białka, które budują naskórek oraz geny kodujące białka, które biorą udział w reakcjach immunologicznych, zapalnych i odpornościowych). Wykazano ponadto wysoki związek między mutacją w genie kodującym filagrynę (to jedno z białek koperty rogowej naskórka – powstaje z niej czynnik nawilżający skórę, a brak filagryny podnosi dodatkowo pH skóry, co jest niekorzystne dla syntezy lipidów w skórze), a predyspozycją do atopowego zapalenia skóry. 2. Immunologiczne przyczyny AZS Atopowe zapalenie skóry jest związane z nieprawidłowym działaniem niektórych składowych układu immunologicznego – limfocytów, mastocytów oraz komórek Langerhansa. I tak np. limfocyty Th2 wytwarzają za dużo białek odpowiedzialnych za tworzenie się reakcji zapalnej czy powstawanie świądu. Wraz z nimi za dużą aktywność mogą mieć też inne limfocyty – np. Th17. Th22 czy Th1 – te produkują cytokiny, które odpowiadają za powstawanie i utrzymywanie się stanu zapalnego w skórze. Stan zapalny może być także wzmacniany przez cytokiny pochodzące bezpośrednio z uszkodzonego naskórka. Ponadto AZS charakteryzuje się podwyższonym poziomem immunoglobuliny E w surowicy krwi – ale warto przy tym nadmienić, że poziom ten może być też wyższy w innych chorobach, więc niekoniecznie jego wynik świadczy wyłącznie o AZS. 3. Defekt bariery naskórkowej Powodem AZS może być defekt w barierze naskórkowej dziecka – oznacza to zaburzenie funkcji obrony mechanicznej, immunologicznej i mikrobiologicznej skóry. Defekt może rozpoczynać się w warstwie rogowej skóry, poprzez zaburzenie składu białek koperty rogowej, a także niedoborem lipidów, których zadaniem jest uszczelnienie przestrzeni występujących między komórkami w warstwie rogowej. Może sięgać do zaburzeń w obszarze tzw. ścisłych połączeń w skórze. Obejmuje ponadto upośledzenie wrodzonych funkcji obronnych przed mikroorganizmami. Dodatkowo niedobór peptydów antybakteryjnych w skórze znacznie ułatwia zasiedlanie jej różnymi mikroorganizmami. Skóra w atopowym zapaleniu skóry jest zatem nieszczelna i podatna na różne nadkażenia i charakteryzuje ją nadmierna utrata wody. 4. Mikrobiota skóry w atopowym zapaleniu W atopowym zapaleniu skóry u dziecka występuje zaburzenie równowagi w składzie mikrobiologicznym skóry. Gdy choroba ma okres zaostrzenia, może dominować gronkowiec złocisty i poprzez liczne mechanizmy prowadzi do nasilenia się stanu zapalnego i świądu skóry, a także do jeszcze większego uszkadzania bariery naskórka. 5. Czynniki środowiskowe W ¼ przypadków rozwój, a także zaostrzanie się objawów atopowego zapalenia skóry, ma przyczynę w czynnikach środowiskowych, takich jak: zanieczyszczenie powietrza, dieta (alergeny pokarmowe), alergeny wziewne (np. pyłki roślin, kurz), temperatura powietrza, wilgotność powietrza, stres, przebywanie w pomieszczeniu, gdzie pali się papierosy, karmienie mlekiem modyfikowanym zamiast mlekiem naturalnym (karmienie piersią). Jak objawia się atopowe zapalenie skóry u dzieci? Atopowe zapalenie skóry może objawiać się bardzo różne, ponieważ lokalizacja zmian skórnych i ich wygląd, ma charakter heterogenny. Wygląd zmian może być zróżnicowany między pacjentami, w zależności np. od wieku, stopnia nasilenia czy też fazy choroby. Ponadto obok zmian skórnych, częstym objawem jest świąd skóry, który jest bardzo uporczywy – często to właśnie świąd skóry, a nie konkretne zmiany, jest czynnikiem niezbędnym dla dermatologa do postawienia diagnozy o AZS. Wykwity skórne w ostrej fazie atopowego zapalenia skóry, to takie zmiany, jak grudki, nadżerki czy przeczosy na tle czerwonej skóry zapalnej. Może im towarzyszyć duży świąd, sączenie się czy wtórne nadkażenia bakteryjne bądź grzybicze (czasami zliszajcowacenie). W fazie przewlekłej z kolei, skóra jest bardzo sucha, wykazuje cechy pogrubienia i może wyglądać, jakbyśmy oglądali ją przez szkło powiększające (wzmożone polektowanie). We wczesnym dzieciństwie, czyli do 2. roku życia, zmiany skórne lokalizują się głównie na twarzy, szyi i dekolcie oraz na wyprostnych powierzchniach kończyn (boczna powierzchnia ramion, grzbiety rąk, grzbiety stóp, przednia powierzchnia ud), w zgięcia łokci i kolan. Mają one zwykle postać ognisk rumieniowo-wysiękowych, czasami są też wypryskiem pieniążkowatym (są to okrągłe ogniska wyraźnie odgraniczone od reszty skóry). U dzieci od 2. do 12. roku życia zmiany występują głównie w zgięciach kolan i łokci oraz na szyi i karku. Są one raczej nieostro odgraniczone od skóry zdrowej. Dominują grudki, nadżerki, strupki, przeczosy i wzmożone poletkowanie (tzw. lichenifikacja). U nastolatków natomiast zmiany lokalizują się podobnie, jak u młodszych dzieci, ale dodatkowo obejmują grzbiety rąk, przedramiona, twarz (czoło, okolicę ust, okolice oczodołów). Dominuje przy tym szorstkość skóry, pogrubienie, grudki, przeczosy i nadżerki. Jak rozpoznać AZS? Od jakich chorób trzeba je odróżnić? Niestety lekarz podczas diagnostyki ma do wykluczenia kilka innych chorób, zanim rozpozna AZS. Atopowe zapalenie skóry można bowiem pomylić z: łojotokowym zapaleniem skóry, trądzikiem niemowlęcym, rybią łuską, rogowaceniem mieszkowym, potówkami, prosakami, łuszczycą, zaburzeniami naczyniowymi, teleangiektazjami, łupieżem różowym Gilberta, grzybicą skóry, kontaktowym zapaleniem skóry z podrażnienia, wypryskiem pieniążkowatym, liszajem płaskim chorobą Dhringa, infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi, grzybiczymi. Rozpoznanie AZS zwykle przebiega na podstawie wywiadu lekarskiego oraz oceny charakteru wykwitów skórnych. Do rozpoznania AZS stosuje się ponadto poniższe kryteria diagnostyczne (według Hanifina i Rajki): świąd skóry, choroba ma przebieg nawrotowy i przewlekły, występuje typowe dla AZS umiejscowienie zmian skórnych, w wywiadzie rodzinnym występuje atopia, suchość skóry, wczesny wiek wystąpienia zmian, nawracające zakażenia skóry, dodatnie wyniki punktowych testów skórnych (ale te można wykonywać dopiero po 4. roku życia), zacienienie wokół oczu, biały dermografizm, rumień twarzy, łupież biały, zaostrzenie po stresie, nietolerancja wełny, nietolerancje pokarmowe, świąd skóry po spoceniu. Co może nasilać atopowe zapalenie skóry u dziecka? Jako rodzic małego atopika powinieneś/powinnaś unikać sytuacji, które nasilają chorobę. Najczęstszymi czynnikami, które nasilają AZS, są następujące sytuacje (nie wszystkie muszą nasilać AZS u Twojego dziecka, dlatego musisz obserwować jego reakcje): kontakt z drażniącą substancją, np. mydłem, detergentem, substancjami zapachowymi, niektórymi tkaninami, alergeny z powietrza (np. pyłki roślin, roztocza kurzu w domu, sierść zwierząt), czynniki klimatyczne, takie jak temperatura czy wilgotność powietrza, alergeny pokarmowe (szczególnie uczulać może mleko krowie, jaja, soja, orzechy, ryby, pszenica, owoce morza), narażenie na stres, zmiany hormonalne, przebywanie wśród osób palących papierosy. Warto przy tym zaznaczyć, że średnio u 30% niemowląt i małych dzieci, które mają AZS, cierpią także na współistniejącą alergię pokarmową – i to ona w wielu przypadkach może być przyczyną wyprysku atopowego. Atopowe zapalenie skóry u dziecka – jak je skutecznie leczyć? Leczenie atopowego zapalenia skóry nie jest łatwe i wymaga cierpliwości rodzica oraz szczególnej obserwacji dziecka. Najlepiej jest zacząć od prowadzenia dzienniczka, w którym będziemy zapisywać, co dziecko zjadło czy z jakim alergenem wziewnym miało kontakt (np. z kotem sąsiada) i obserwować, czy w danym czasie wystąpiło nasilenie objawów. Dzięki temu zweryfikujemy, co powoduje u Malucha objawy AZS – i przez to będziemy w stanie skuteczniej unikać danego czynnika. I właśnie unikanie czynnika powodującego nasilenie objawów atopowego zapalenia skóry jest najlepszą drogą leczenia tej choroby u dziecka. Ponadto stosuje się leczenie miejscowe oraz ogólne. Na czym polega? Wyjaśniam poniżej. 1. Leczenie miejscowe atopowego zapalenia skóry Celem terapii AZS jest przede wszystkim prawidłowa pielęgnacja skóry, aby odbudować barierę naskórka i leczyć pojawiające się stany zapalne. U dzieci z AZS skóra ma zmniejszone ilości lipidów, przez co jest ona mniej szczelna. Powoduje to nadmierną utratę wody, narażenie na nadkażenia. Skóra staje się swędząca, pojawia się uczucie pieczenia, jest mało elastyczna. Dochodzi do większego wnikania przez nią patogenów i alergenów, co zaostrza stan zapalny. Z tych powodów konieczne jest zastosowanie leczenia miejscowego. Emolienty. Na co dzień rodzice atopika powinni aplikować na jego skórze emolienty – powodują one stopniową odbudowę bariery naskórka, redukują objawy kliniczne AZS, odbudowują płaszcz hydrolipidowy, zapobiegają nawrotom choroby, zmniejszają suchość skóry i świąd oraz łagodzą stan zapalny. Ważne jest, aby emolienty nie zawierały substancji zapachowych, barwników czy konserwantów. Wskazane jest natomiast, aby zawierały humekant (wiąże on i zatrzymuje wodę w skórze) oraz substancje okluzyjne (te pozwalają stworzyć na skórze warstwę ochronną zapobiegającą utracie wody). Emolienty należy stosować 2-3 razy dziennie na całe ciało. Nie powinno się zaprzestać aplikowania emolientów nawet wtedy, gdy objawy choroby znikną. Terapia emolientowa, która staje się standardem każdego dnia sprawia, że zmniejszamy ryzyko sięgnięcia po preparaty o silniejszym działaniu, ale powodujących możliwe działania niepożądane – o nich piszę poniżej. Emolienty mogą zmniejszyć objawy AZS, a nawet zapobiec w pewnym stopniu (o ile nie ma innych czynników powodujących nasilenie choroby – jak np. nierozpoznana alergia pokarmowa) powstawaniu nowych, ostrych stanów zapalnych skóry. Muszą być aplikowane sumiennie! Glikokortkosteroidy. Jeśli występuje zaostrzenie choroby i jest aktywny stan zapalny, można zastosować leczenie miejscowe przeciwzapalne z pomocą glikokortykosteroidów. To grupa leków nazywana potocznie sterydami. Należy jednak uważać i obserwować dziecko po zastosowaniu takiego preparatu, gdyż może on powodować wiele skutków ubocznych ogólnoustrojowych. Glikokortykosteroidy działają przeciwzapalnie i przeciwświądowo, gdyż hamują uwalnianie mediatorów reakcji zapalnej. Co ważne, nie każdy preparat może być stosowany u najmłodszych, dlatego zawsze powinniśmy skonsultować się z lekarzem. Co istotne, wiele osób boi się stosować miejscowo sterydy u dzieci ze względu na działania pożądane, jednak warto wiedzieć, że miejscowe preparaty tego typu przynoszą ogromną ulgę w dolegliwościach przy AZS i wiele korzyści. Inhibitory kalcyneuryny. Kolejna grupa preparatów miejscowych przeciwzapalnych to inhibitory kalcyneuryny – jednak te mogą być stosowane najwcześniej po ukończeniu 2. roku życia. Ich działanie wpływa pozytywnie na regenerację bariery naskórkowej. 2. Leczenie przeciwbakteryjne i przecwiwwirusowe Poza leczeniem miejscowym, jeśli skóra pacjenta jest nadkażona gronkowcem złocistym (o co nie trudno przy AZS), co objawia się miodowo-żółtymi strupami, lekarz może włączyć do terapii miejscowe antybiotyki lub zaproponować leczenie antybiotykami doustnymi. Jeśli dojdzie natomiast do nadkażenia wirusem opryszczki, wymaga to niezwłocznej konsultacji i leczenia ogólnego przeciwwirusowego. 3. Fototerapia w AZS Fototerapię można stosować jako formę leczenia atopowego zapalenia skóry zarówno u dorosłych, jak i dzieci – ale w wieku szkolnym. Stosuje się ją także w celu zmniejszenia uporczywego świądu. Polega na naświetlaniu skóry przez lampy emitujące światło, które naśladuje spektrum promieniowania emitowanego naturalnie przez słońce, ale z określonym i wybiórczym zakresem fal (stosuje się zwykle UVB 311 nm lub UVA1). 4. Dieta eliminacyjna w atopowym zapaleniu skóry Alergia pokarmowa, jak już wspomniałam, może towarzyszyć atopowemu zapaleniu skóry – zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci (ok. 30%). Najczęściej uczulają takie produkty, jak mleko krowie, jaja, orzechy, kakao, ryby, owoce morza, pszenica, soja. Należy przy tym zaznaczyć, że AZS jest chorobą wieloczynnikową i zaostrzającą się w rezultacie oddziaływania czynników genetycznych, immunologicznych, środowiskowych czy mikrobiologicznych. Alergia pokarmowa – jeśli występuje przy AZS – nie jest jedyną przyczyną zaostrzenia się choroby. Wyeliminowanie jednak produktu, który uczula, może spowodować, że choroba będzie wyciszona lub jej objawy będą mniejsze. Rekomenduje się zatem, aby obserwować dziecko i dla zdiagnozowania potencjalnego alergenu, nie wprowadzać zbyt wielu produktów jednocześnie. Jeśli stwierdzono u niemowlaka AZS (np. wcześniej zauważono nasilenie choroby, jeśli dziecko spożywało mleko matki zawierające białko mleka krowiego lub mleko modyfikowane – nie z hydrolizatem białka mleka krowiego), rozszerzanie jego diety powinno być bardzo rozsądne i niechaotyczne. Rodzic powinien zapisywać, co dziecko zjadło i wprowadzać dany pokarm przez kilka dni, przy jednoczesnej uważnej obserwacji, czy występują lub nasilają się objawy AZS. Należy ponadto wprowadzać stopniowo poszczególne produkty – np. jeden produkt przez 4-7 dni i dopiero potem kolejny. Jeśli z kolei dziecko już jakiś czas spożywa pokarmy stałe i pojawiły się nasilone objawy AZS, należałoby zastosować dietę eliminacyjną w porozumieniu z lekarzem. Dieta eliminacyjna jest szczególnie wskazana u dzieci, u których AZS ma ciężki przebieg i leczenie miejscowe nie daje zadowalających efektów. Pocieszający jest fakt, że w miarę dojrzewania układu pokarmowego dziecka oraz układu immunologicznego, obserwuje się nabywanie tolerancji na produkty pokarmowe, które wcześniej je uczulały. W kolejnych artykułach przedstawię Wam praktyczne wskazówki, jak skutecznie łagodzić świąd u niemowlaka z atopowym zapaleniem skóry, jak pielęgnować taką skórę, w jakiej wodzie kąpać czy jakich konkretnie kosmetyków używać. Bibliografia Trzeciak M., Atopowe zapalenie skóry. Poradnik dla pacjentów i opiekunów, Warszawa 2021. Trzeciak M, Nowicki R. Terapia podstawowa atopowego zapalenia skóry. Terapia 2013;21:49–52. „Atopowe zapalenie skóry. Poradnik dla rodziców” praca zbiorowa pod redakcją Ryszarda Kurzawy. Atopowe zapalenie skóry u dzieci. Praktyczny poradnik (2012) Warszawa: Fundacja Alabaster, s. 40. Nowicki R, Trzeciak M, Wilkowska A, Sokołowska-Wojdyło M, Ługowska-Umer H i wsp. Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Postępy Dermatologii i Alergologii 2015;32(4):239–249 [doi: Ruszkowska L. Atopowe zapalenie skóry u niemowląt. Postępy Neonatologii 2018;24(1):65–68. doi: Szajewska H., Gieruszczak-Białek D.: Żywienie we wczesnym okresie życia a profilaktyka alergii – aktualne poglądy. Lekarz 2011; 5: 16–20.